Katedra Św. Michała Archanioła w Łomży – niepowtarzalna katedra z kilkusetletnią historią

Katedra w Łomży

Katedra Św. Michała Archanioła w Łomży to jeden z najciekawszych zabytkowych kościołów na Podlasiu. Wybudowana w 1526 roku w stylu późnobarokowym, zachwyca swoim wnętrzem do dzisiaj. Kaplica znajdująca się w centrum miasta przy ulicy Dwornej 25 to najstarszy zabytek nie tylko w Łomży, ale także w całej północno-wschodniej Polsce. Wpisana została do rejestru zabytków pod nr A-7 z 28.02.1953 r. do dzisiaj zachwyca swoją historią.

Historia łomżyńskiej katedry

Kościół katedralny pod wezwaniem Św. Michała Archanioła powstał w Łomży w 1526 roku. W 1921 roku kościół wpisano go do rejestru zabytków, w 1925 roku zaś podniesiony został do godności katedry. Wygląd katedry zmieniał się przez lata, poddawana była wielu renowacjom i przebudowom. Wybudowany z czerwonej cegły kościół początkowo nosił cechy wystroju gotyckiego, z szerokimi nawami rozdzielonymi masywnymi filarami i bezwieżową fasadą zwieńczoną trójkątnym szczytem. W latach 1952-1953 wybudowano murowany chór muzyczny oraz rokokową sztukaterię nad łukiem tęczowym. Podczas kolejnego remontu styl katedry zmieniono na barokowy. Zmianie uległ między innymi szczyt fasady. Do północnej elewacji dostawiona została wieża pełniąca funkcję dzwonnicy. W następnych latach dobudowano również neogotycką zakrystię, a kruchtę w przyziemiu dzwonnicy przekształcono na kaplicę św. Kazimierza.

Katedra w swojej aktualnej formie utrzymana jest w stylu późnogotyckim z barokowymi szczytami fasady. Posiada budowę trójnawową, o obniżonych nawach bocznych. W nawie głównej znajduje się rzadko spotykane na Mazowszu sklepienie gwiaździste i sieciowe, a w nawach bocznych – kryształowe. Okna są ostrołukowe, z witrażami. Katedra może poszczycić się trzema dzwonami – największy nosi imię Romuald, średni to Michał, najmniejszy zaś nazywa się Roch. W świątyni znajduje się dziewięć ołtarzy, a w zewnętrznych ścianach zachowano wmurowane kule armatnie.

Łomża - Katedra św. Michała Archanioła
fot. Mathiasrex – Maciej Szczepańczyk

Cudowny obraz Matki Bożej Łomżyńskiej

W kościele katedralnym w Łomży znajduje się czczony przez wiernych obraz Matki Bożej Łomżyńskiej. Obraz pochodzi z XVI wieku, a jego autor jest nieznany. Wykony został tradycyjną metodą ikony, na desce. Przedstawia Maryję zwróconą do widza prawie frontalnie. Dłoń prawej ręki uniesiona jest na wysokości piersi, lewa zaś podtrzymuje siedzącą postać Dzieciątka. Obraz ten zalicza się do dzieł typu „Hodegetria”, gdzie Maryja wskazuje dłonią na Jezusa jako drogę zbawienia. Jest to bez wątpienia najstarszy i najbardziej rozpowszechniony typ ikonografii.

Niezwykły przekaz niesie ze sobą również samo wydarzenie koronacji obrazu Matki Bożej Łomżyńskiej, które miało miejsce w czerwcu 1991 roku. Papież Jan Paweł II w każdym odwiedzanym podczas pielgrzymki mieście rozważał kolejne przykazanie Dekalogu. Łomżę odwiedził jako szóste miasto i tym samym do Matki Bożej skierował modlitwę o miłość dla wszystkich Polaków. Stąd do dzisiaj w katedrze widnieje napis: „Ty nam kształtuj serca, abyśmy wiedzieli, jaka miłość jest prawdziwa”.

Grobowce w łomżyńskiej katedrze

Podczas prac remontowych, które miały miejsce w katedrze w 2005 roku, w prezbiterium natrafiono na kryptę ukrytą pod posadzką. Odkryto tam liczące kilkaset lat grobowce stanowiące miejsce pochówku duchownych z XV wieku, a także najprawdopodobniej budowniczego łomżyńskiej dary księdza Jana Wojsławskiego. Podczas przeprowadzonych prac, w dużej mierze dzięki dobrze zachowanej dacie śmierci wybitej na trumnie ćwiekami, udało się zidentyfikować jeden pochówek – księdza Andrzeja Wolickiego.

Oprócz tego w łomżyńskiej katedrze znajduje się wiele cennych dzieł sztuki, płaskorzeźb, obrazów, a także nagrobków. Te ostatnie stanowią ważne źródło wiedzy o historii Łomży oraz dowód na to, że rządzący nią starostowie sprawowali ważne role na królewskich dworach. Wspomniane nagrobki są aktualnie systematycznie odnawiane, a wśród nich znajduje się między innymi:

  • późnogotycki nagrobek proboszcza łomżyńskiego Jana Wojsławskiego,
  • niezwykle okazały, renesansowy nagrobek starosty łomżyńskiego Mikołaja Troszyńskiego,
  • pochodzący z pracowni San Gucciego nagrobek starosty łomżyńskiego Elżbiety z Dębińskich i Andrzeja Modliszewskiego,
  • renesansowy nagrobek starosty łomżyńskiego Nikodema Franciszka Kossakowskiego.

Figura Chrystusa niosącego Krzyż – miejsce pamięci narodowej

W 2018 roku cała Polska świętowała 100-lecie odzyskania niepodległości. W Łomży obchodzono również drugą, równie ważną rocznicę, a mianowicie 600-lecie nadania praw miejskich. W tym czasie w łomżyńskiej katedrze odbyło się uroczyste odsłonięcie odrestaurowanej i zabytkowej figury Chrystusa niosącego krzyż. Stanowi on miejsce pamięci o czynie niepodległościowym i wojnie polsko-bolszewickiej. Wspomniany pomnik został w 2018 roku poświęcony przez nuncjusza apostolskiego abp Salvatore Pennacchio podczas Mszy świętej odprawionej w intencji mieszkańców Łomży.

Historia figury liczy ponad 100 lat. Według dostępnych informacji powstała ona z fundacji ks. Wincentego Jodzewicza, będącego proboszczem pobliskiej parafii Puchały. Z kolei fundatorami cokołu byli miejscowi wierni. Pierwotnie figura Chrystusa niosącego krzyż wystawiona została w 1914 roku w sąsiedztwie łomżyńskiej katedry. Przetrwała obie wojny światowe, uległa jednak zniszczeniu w latach sześćdziesiątych podczas remontu ulicy Giełczyńskiej. Renowacji podjął się łomżyńskie konserwator zabytków Przemysław Adamowski, który przywrócił pomnik do dawnej świetności.

Katedra św. Michała Archanioła stanowi źródło inspiracji dla wielu artystów. W 2004 roku wizerunek Matki Boskiej Łomżyńskiej został uwieczniony na znaczku pocztowym ze specjalnej serii Sanktuaria Maryjne. Z kolei w 2007 roku wybito monetę z cyklu Historyczne Miasta Polski, na której rewersie umieszczono właśnie wizerunek łomżyńskiej katedry. Jest ona również źródłem rzadko spotykanej w tej części Polski XVI-wiecznej rzeźby sepulkralnej. Jest to bez wątpienia jedno z miejsc, które odwiedzić należy, będąc w Łomży bądź jej okolicach.